Францішак Дрые
Вочы сабакі Троцкага

František Dryje

Oči Trockého psa

Пераклад з чэшскай Язэпа Самусевіча

У Троцкага ёсць сабака, якога ён абагаўляе. Аднойчы гэты сабака падышоў да яго і глядзіць. А Троцкі мне кажа: У гэтага сабакі чалавечы погляд, праўда? Разумееце? Як можа такі чалавек, як Троцкі, сказаць такую дурасць? У сабакі не чалавечы погляд, у яго сабачы погляд.


Андрэ Брэтон ва ўспамінах Луіса Бунюэля

У Троцкага ёсць сабака, якога ён абагаўляе. Аднойчы гэты сабака падышоў да яго і глядзіць. А Троцкі мне кажа:

У гэтага сабакі чалавечы погляд, праўда? Разумееце? Як можа такі чалавек, як Троцкі, сказаць такую дурасць? У сабакі не чалавечы погляд, у яго сабачы погляд.


Андрэ Брэтон ва ўспамінах Луіса Бунюэля

Спярша зачынім дзверы
Цемра засне
І цішыня таксама (больш) ніколі не прамовіць
Будзе дрэнна
І цвёрдая ялавічына
Захрасне ў зубах мухі перад сконам

Тры сястры сустрэнуцца ў басейне
Дзе будзе толькі дваццаць сантыметраў вады
Вада будзе поўная шалёных поглядаў
Чорнавалосая сястра згадае што
⠀⠀⠀⠀⠀гадзіну таму ў яе было вяселле
Рудая сястра выцягне з вады рапуху за вуха
Спадарыня ў чорным спалохаецца
Трэцяя сястра нырне і больш не вынырне
Інструктары будуць лавіць яе багром
Раптоўна яна з’явіцца
Апранутая вельмі démodé
Ніхто яе не пазнае
Яна змяшаецца з натоўпам гледачоў
І будзе раіць шукальнікам
...як быць далей

Яшчэ адна прыгожая спадарыня ў доўгіх белых строях
Будзе размаўляць з каханкам
У будуары ў стылі ар-нуво
Тут раптам увойдзе
Муж
З рэвальверам у кішэні
Нагавіцаў
Але кішэня будзе вядома ж надта вузкай
А рэвальвер залішне велькі
І цяжкі
Муж падасць голас спадарыня самлее
Каханак яе падтрымае
Але яна будзе залішне прыгожая
І ён не ўтрымае яе і абое ўпадуць
Тым часам муж
Будзе вырываць рэвальвер з клятай кішэні
Вусы слінявыя ад высілкаў
Ніякага толку
Урэшце муж сядзе на падлогу
Ўдарыцца галавою аб камод
Рукой закрые вочы
Не ведаючы
Як быць далей...

Усмешка пракрадаецца ў аблічча
І неўзабаве гасне знікае
Ў прыкметах стомы
Нарэшце прыходзіць стрыечная сястрычка летаргія
Але не ўсё ж такі
Куткі вуснаў уздымаюцца
Расчараванне... Расчараванне?
Іракез у іроніі
Цяпер рэзкі выкрык і зяпа наросхрыст —
ХА!

Чорны сабака пазірае вачыма Троцкага
Гэта было ў кастрычніку
Пчолы ўжо адляцелі ў цёплыя краіны
Барсукі рыхтавалі замах на мядзведзя
А валасок уцёк ад смерці
Толькі старыя хард-дыскі
Зацята маўчалі

Як быць далей?

Праграмы скончыліся
Так як штогод
Афрыка была далёка
Чорная як бутэлька малака
Сапраўднага свежага чорнага малака
Яго якраз закручвалі
Проста ў хляве:
Жыў-быў Усама
Ростам сто дзевяноста два
⠀⠀Нарадзіўся а пасля памёр
Так... далей...

На вастрыі тваёй пелькі
Мігціць гарачы крышталь брокалі
Ззяе як футбольны заўзятар
Як тады калі адзін мільянер там унізе на полі
Уваліў нагой па галаве
Мільярдэру
Мільярдэр упаў
Потым устаў
А мільянер атрымаў (другую) жоўтую картку
Ужо сам напрошваўся
Прамовіў Імануіл Кант
Штатны прафесар Кёнігсбергскага ўніверсітэта
Выпіў гарбаты
Выпусціў вецер (з клеткі)
Вылаяўся
І прыйшлі Каляды

І далей:
На аўтадроме пад Маркетай
Сёння будуць спаборніцтвы
Анастас расшпільвае рэмень
І нацягвае новыя нагавіцы

Як юны міністрант
Што толькі-толькі падчапіў сіфон
Выглядае Нэзвал у куце ваннай
А ў люстэрку?
...божае дапушчэнне

Тут Людзік уваходзіць у дванаццатку
Гэта няпроста
Калі нага мінаецца з нагой
А калені набліжаюцца да возера
Нарэшце ўсё-ткі пераможа воля да ўлазні —
І ўлашчыць упераныя пагляды
Джаз-гітара
Гітара як нож
Ці рана навостраным нажом
Крывавая востра рэзаная рана
Як усхваляваная роўнядзь вады
Павольна сцякае ўніз па вяроўцы

Адкуль ні вазьмі!
Дай дзе ўзяў!
І гарэлкай дэзынфікуй сваю жонку!
Глянь, ці яна не заразная!
Як тыя сланы
Слынныя белыя сланы
Слынныя дужа алюзіўныя сланы

Было позна пад раніцу
Пуаэт прачнуўся
Патрэба сапраўды была вялікай
А унітаз быў задалёка
Пуаэт залетуцеўся
От каб пясок!
От каб пясок абсмактаў твае голыя плечы!

Як зноў здабыць растрачаны аўтарытэт?
Як здабыць аўтарытэт даўно страчаны?
Той нікому не знаёмы аўтарытэт
Якога ніхто не бачыў і пра які ніхто не ведае?
Мо толькі Саламонава ануча...
Яна б ведала адказ
Адылі нам не скажа
Толькі не нам
І не нашчадкам
А далей?

Ціша магіл раве ўвушшу
Не равіце!
Старыя вы равы
Вы старэючыя кроткія самкі
Дзікія самкі
Чарвівыя равы магіл!

Так і далей!

Самазамілаванне бывае
Дрэнным слугой
Добрым гаспадаром
Таму я раю вам: увага!
Не ешце сябры старых печаных чорных груганоў

Твая белая папера без пытання ўсё вытрымае
Твая папера якая год таму яшчэ...
Твая белая непапісаная папера
Якую вецер горнай рэчкай валачэ

Пуаэт ужо бляваў?
Так ужо даўно

Там будзе нейкая сакрэтная сакратарка
І ліфт
У тым ліфце мужчына і жанчына
Будуць кахацца
Па дарозе ўгару
Будуць кахацца
Па дарозе ўніз
Гэта будзе цягнуцца доўга
А потым
Дзеці вырастуць
І іхнія доўгія нястрыжаныя валасы закрыюць
Увесь твой сплеснелы белы хлеб
І соль якую ты пагубляў
Па дарозе дамоў

Так
Як сёння перад вачыма
Сабака Троцкага
Сядае на парозе мексіканскага дома
Глядзіць пазірае сваёй заржавелай поўсцю
Глядзіць рухам чорнага хваста
Глядзіць кіпцюром і правай пярэдняй лапай
Глядзіць языком калі ідзе гарачы дождж
Глядзіць разам з пустым каўзалём на колцах
Які Людзік забыўся
Расшпіліць на пляжы
Дзесьці там у Італіі
Глядзіць скрозь прагал усясветнай рэвалюцыі
Глядзіць Усамам
Глядзіць канцом свету
Няма толькі вачэй...
Куды глядзеў цясляр?
Спадару мой, кленчу ў п’яным захапленні
Куды імі глядзеў пытаюся
Апошні інкрустатар?
Спярша зачынім дзверы
Цемра засне
І цішыня таксама (больш) ніколі
⠀⠀не прамовіць
Будзе дрэнна
І цвёрдая ялавічына
Захрасне ў зубах мухі перад сконам

Тры сястры сустрэнуцца ў басейне
Дзе будзе толькі дваццаць сантыметраў
⠀⠀вады
Вада будзе поўная шалёных поглядаў
Чорнавалосая сястра згадае што
⠀⠀гадзіну таму ў яе было вяселле
Рудая сястра выцягне з вады рапуху
⠀⠀за вуха
Спадарыня ў чорным спалохаецца
Трэцяя сястра нырне і больш не вынырне
Інструктары будуць лавіць яе багром
Раптоўна яна з’явіцца
Апранутая вельмі démodé
Ніхто яе не пазнае
Яна змяшаецца з натоўпам гледачоў
І будзе раіць шукальнікам
...як быць далей

Яшчэ адна прыгожая спадарыня ў доўгіх
⠀⠀белых строях
Будзе размаўляць з каханкам
У будуары ў стылі ар-нуво
Тут раптам увойдзе
Муж
З рэвальверам у кішэні
Нагавіцаў
Але кішэня будзе вядома ж надта вузкай
А рэвальвер залішне велькі
І цяжкі
Муж падасць голас спадарыня самлее
Каханак яе падтрымае
Але яна будзе залішне прыгожая
І ён не ўтрымае яе і абое ўпадуць
Тым часам муж
Будзе вырываць рэвальвер з клятай кішэні
Вусы слінявыя ад высілкаў
Ніякага толку
Урэшце муж сядзе на падлогу
Ўдарыцца галавою аб камод
Рукой закрые вочы
Не ведаючы
Як быць далей...

Усмешка пракрадаецца ў аблічча
І неўзабаве гасне знікае
Ў прыкметах стомы
Нарэшце прыходзіць стрыечная сястрычка
⠀⠀летаргія
Але не ўсё ж такі
Куткі вуснаў уздымаюцца
Расчараванне... Расчараванне?
Іракез у іроніі
Цяпер рэзкі выкрык і зяпа наросхрыст —
ХА!

Чорны сабака пазірае вачыма Троцкага
Гэта было ў кастрычніку
Пчолы ўжо адляцелі ў цёплыя краіны
Барсукі рыхтавалі замах на мядзведзя
А валасок уцёк ад смерці
Толькі старыя хард-дыскі
Зацята маўчалі

Як быць далей?

Праграмы скончыліся
Так як штогод
Афрыка была далёка
Чорная як бутэлька малака
Сапраўднага свежага чорнага малака
Яго якраз закручвалі
Проста ў хляве:
Жыў-быў Усама
Ростам сто дзевяноста два
⠀⠀Нарадзіўся а пасля памёр
Так... далей...

На вастрыі тваёй пелькі
Мігціць гарачы крышталь брокалі
Ззяе як футбольны заўзятар
Як тады калі адзін мільянер там унізе
⠀⠀на полі
Уваліў нагой па галаве
Мільярдэру
Мільярдэр упаў
Потым устаў
А мільянер атрымаў (другую) жоўтую
⠀⠀картку
Ужо сам напрошваўся
Прамовіў Імануіл Кант
Штатны прафесар Кёнігсбергскага
⠀⠀ўніверсітэта
Выпіў гарбаты
Выпусціў вецер (з клеткі)
Вылаяўся
І прыйшлі Каляды

І далей:
На аўтадроме пад Маркетай
Сёння будуць спаборніцтвы
Анастас расшпільвае рэмень
І нацягвае новыя нагавіцы

Як юны міністрант
Што толькі-толькі падчапіў сіфон
Выглядае Нэзвал у куце ваннай
А ў люстэрку?
...божае дапушчэнне

Тут Людзік уваходзіць у дванаццатку
Гэта няпроста
Калі нага мінаецца з нагой
А калені набліжаюцца да возера
Нарэшце ўсё-ткі пераможа воля
⠀⠀да ўлазні —
І ўлашчыць упераныя пагляды
Джаз-гітара
Гітара як нож
Ці рана навостраным нажом
Крывавая востра рэзаная рана
Як усхваляваная роўнядзь вады
Павольна сцякае ўніз па вяроўцы

Адкуль ні вазьмі!
Дай дзе ўзяў!
І гарэлкай дэзынфікуй сваю жонку!
Глянь, ці яна не заразная!
Як тыя сланы
Слынныя белыя сланы
Слынныя дужа алюзіўныя сланы

Было позна пад раніцу
Пуаэт прачнуўся
Патрэба сапраўды была вялікай
А унітаз быў задалёка
Пуаэт залетуцеўся
От каб пясок!
От каб пясок абсмактаў твае голыя плечы!

Як зноў здабыць растрачаны аўтарытэт?
Як здабыць аўтарытэт даўно страчаны?
Той нікому не знаёмы аўтарытэт
Якога ніхто не бачыў і пра які ніхто не ведае?
Мо толькі Саламонава ануча...
Яна б ведала адказ
Адылі нам не скажа
Толькі не нам
І не нашчадкам
А далей?

Ціша магіл раве ўвушшу
Не равіце!
Старыя вы равы
Вы старэючыя кроткія самкі
Дзікія самкі
Чарвівыя равы магіл!

Так і далей!

Самазамілаванне бывае
Дрэнным слугой
Добрым гаспадаром
Таму я раю вам: увага!
Не ешце сябры старых печаных чорных груганоў

Твая белая папера без пытання ўсё
⠀⠀вытрымае
Твая папера якая год таму яшчэ...
Твая белая непапісаная папера
Якую вецер горнай рэчкай валачэ

Пуаэт ужо бляваў?
Так ужо даўно

Там будзе нейкая сакрэтная сакратарка
І ліфт
У тым ліфце мужчына і жанчына
Будуць кахацца
Па дарозе ўгару
Будуць кахацца
Па дарозе ўніз
Гэта будзе цягнуцца доўга
А потым
Дзеці вырастуць
І іхнія доўгія нястрыжаныя валасы закрыюць
Увесь твой сплеснелы белы хлеб
І соль якую ты пагубляў
Па дарозе дамоў

Так
Як сёння перад вачыма
Сабака Троцкага
Сядае на парозе мексіканскага дома
Глядзіць пазірае сваёй заржавелай поўсцю
Глядзіць рухам чорнага хваста
Глядзіць кіпцюром і правай пярэдняй
⠀⠀лапай
Глядзіць языком калі ідзе гарачы дождж
Глядзіць разам з пустым каўзалём
⠀⠀на колцах
Які Людзік забыўся
Расшпіліць на пляжы
Дзесьці там у Італіі
Глядзіць скрозь прагал усясветнай рэвалюцыі
Глядзіць Усамам
Глядзіць канцом свету
Няма толькі вачэй...
Куды глядзеў цясляр?
Спадару мой, кленчу ў п’яным захапленні
Куды імі глядзеў пытаюся
Апошні інкрустатар?
Каментар
Францішак Дрые — чэшскі паэт і тэарэтык сюррэалізму, аўтар дзясяткаў паэтычных і эсэістычных кніг, сябар сюррэалісцкай групы з 1979 года, галоўны рэдактар часопісу чэшскіх і славацкіх сюррэалістаў Analogon. Верш Вочы сабакі Троцкага ўзяты са зборніка Саламонава ануча (Šalomounův hadr, 2002).
Францішак Дрые — чэшскі паэт і тэарэтык сюррэалізму, аўтар дзясяткаў паэтычных
і эсэістычных кніг, сябар сюррэалісцкай групы з 1979 года, галоўны рэдактар часопісу чэшскіх і славацкіх сюррэалістаў Analogon. Верш Вочы сабакі Троцкага ўзяты са зборніка Саламонава ануча (Šalomounův hadr, 2002).